„Sprawy kobiece”

Poznaj opinię ginekologa i psychologa na temat trudnych spraw związanych z kobiecością, które często są uznawane za krępujące lub po prostu są tematem tabu.

PIERWSZA MIESIĄCZKA
Odpowiada psycholog Katarzyna Kopyto

• Jak rozmawiać z córką na temat pierwszej miesiączki?

Na początek najważniejsze – ROZMAWIAĆ, nie zawsze i nie od razu będzie to proste, ale zawsze warto! Najlepiej, jeśli rozmowa o miesiączce pojawi się naturalnie, przy okazji. Wyjaśniając córce podstawowe informacje warto używać prostego języka bez wyjaśniania zawiłości świata hormonów. Na początku skupmy się na kilku podstawowych informacjach i zachęćmy do zadawania pytań. Warto również zatroszczyć się o okoliczności, aby nie narazić młodej damy na dodatkowy dyskomfort, ale budować w niej pewność siebie i pozytywne nastawienie do swojego ciała. Dziecku trzeba przede wszystkim wyjaśnić co ma zrobić w przypadku pojawienia się krwawienia, jak się zachować, do kogo może wtedy zwrócić się o pomoc (np. do szkolnej pielęgniarki).

• Co mój syn powinien wiedzieć na temat miesiączki u dziewcząt?

Chłopcy naturalnie interesują się tym aspektem życia kobiety. Kiedy pojawią się pierwsze pytania to odpowiedni czas na zapoznanie się z podstawowym, biologicznym aspektem działania układu rozrodczego. Każdy młody mężczyzna powinien wiedzieć skąd bierze się okres, jak to działa, po co, jak długo może trwać, jak wygląda, jak często cykl się powtarza.

• W jaki sposób radzić sobie z głupimi dowcipami i wyśmiewaniem?

Najczęściej dowcipy i żarty pojawiają się kiedy nie ma odpowiedniego poziomu wiedzy, kiedy ten temat jest w sferze tabu. Zwykle młodzi ludzie w ten sposób okazują swoje pierwsze zainteresowanie. Dla nas to sygnał, że należy dostarczyć odpowiednią porcję informacji i sprowadzić temat do poziomu „normalności”. Miesiączka to naturalna oznaka zdrowia dziewczyny i kobiety, a wiedza o najróżniejszych aspektach cyklu miesięcznego jest powszechnie dostępna. Trzeba tłumaczyć dziewczynkom, że osoby wyśmiewające się z nich lub robiące głupie dowcipy pokazują tym samym swoją niewiedzę i niedojrzałość.

• Jak się zachować, gdy pojawia się plama a jestem w miejscu publicznym?

Pojawienie się plamy z krwi menstruacyjnej kiedy jesteśmy w miejscu publicznym jest bardzo stresujące. Ale dużo bardziej stresująca jest sama myśl, że coś takiego może nas spotkać, niż kiedy rzeczywiście tego doświadczamy. Miesiączka zazwyczaj nie pojawia się nagle i obficie. Zazwyczaj nie mamy problemu z właściwym rozpoznaniem czasu i sygnałów ją zapowiadających. Jeśli jednak doszło do poplamienia garderoby i nie możemy się przebrać oraz odpowiednio zabezpieczyć możemy przykryć poplamione miejsce częścią garderoby (bluzą, szalem itp.) lub przysłonić się np. torebką.

• Miesiączka – krępująca przypadłość? Mówić, czy nie mówić?

To zależy kiedy mówić, do kogo i w jakich okolicznościach. Miesiączka to naturalna oznaka zdrowia każdej kobiety. Przeżywamy ją różnie, mamy różne sposoby, aby ułatwić sobie ten czas, czasami mamy ochotę o tym rozmawiać, czasami nie – tak jak o wielu innych naturalnych tematach. Jeśli masz ochotę – rozmawiaj, jeśli nie – również masz do tego prawo.

• Moja córka dostała pierwszą miesiączkę na koloniach, co jej poradzić?

Może się zdarzyć, że córka dostanie okresu kiedy nas przy niej nie ma. Dobrze jest zabezpieczyć ją na taką ewentualność dużo wcześniej i wyposażyć w środki higieniczne. Jeśli wcześniej dziewczynka była odpowiednio przygotowana, były rozmowy, odpowiedzi na pytania – wystarczy do nich się odwołać, przypomnieć o higienie i bardzo ucieszyć się z nowego osiągnięcia nowej kobiety! Jeśli natomiast nie było okazji lub chęci do wcześniejszych rozmów teraz dobrze byłoby poszukać sprzymierzeńca w postaci np. wychowawczyni na kolonii i poprosić ją o pomoc w wyborze i zakupie środków higienicznych.

• Tampon czy podpaska, co jest lepsze?

Wybór odpowiednich środków higienicznych zależy od indywidualnych preferencji każdej kobiety oraz jej aktualnych potrzeb. Dla młodych, początkujących dam podpaska wydaje się jednak bezpieczniejsza i prostsza w użyciu. Umożliwia ona obserwowanie przebiegu miesiączki i nauczenie się specyficznej „samoobsługi”. Warto pokazać córce, że w zależności od obfitości krwawienia może stosować różne rodzaje podpasek, na noc warto doradzić te dłuższe, zapobiegające pobrudzeniu pościeli.

PIERWSZA WIZYTA U GINEKOLOGA
Odpowiada specjalista ginekolog-położnik dr n. med. Dorota Kolasa-Zwierzchowska

• W jaki sposób przygotować się do pierwszej wizyty u ginekologa? Jakie informacje sobie przypomnieć

Niewątpliwie pierwsza wizyta u ginekologa stanowi bardzo istotne wydarzenie w życiu każdej młodej osoby. Idealnie byłoby, aby była zaplanowana, akceptowalna przez pacjentkę. Często przebieg pierwszej kontroli ginekologicznej rzutuje na późniejszy stosunek pacjentki do takowych wizyt, zatem ważne jest, aby odbyła się ona w jak najbardziej komfortowych i bezstresowych warunkach. Warto przed pierwszą wizytą przyswoić sobie garść informacji na ten temat. Przede wszystkim lekarz ginekolog będzie zbierał dokładny wywiad lekarski, zarówno ogólnomedyczny, jak i ginekologiczny. Podczas części ginekologicznej, pytania będą dotyczyły występowania ewentualnych dolegliwości ginekologicznych np. zaburzeń miesiączkowania, bolesnych miesiączek, bólów brzucha. Lekarz zapyta też o wiek wystąpienia pierwszej miesiączki, częstość, obfitość, długość trwania menstruacji, datę rozpoczęcia ostatniej miesiączki. Te informacje warto sobie przypomnieć jeszcze przed wejściem do gabinetu. Jeżeli pacjentka przechodziła jakieś zabiegi ginekologiczne lub w ogóle chirurgiczne, choruje na przewlekłe choroby - warto aby miała ze sobą stosowną dokumentację medyczną. Warto też zapoznać się z występowaniem poważnych, dziedzicznych lub onkologicznych chorób w rodzinie.

• O jakich problemach powinnam porozmawiać z ginekologiem?

Podczas wizyty ginekologicznej należy zapytać o wszystkie nurtujące pytania, nawet na te bardzo krępujące. Czasem ginekolog jest jedyną osobą, która dysponując odpowiednią wiedzą medyczną, będzie potrafiła obiektywnie i rzetelnie na nie odpowiedzieć. Należy wyjaśnić wszelkie wątpliwości i zadać pytania o kwestie mniej lub bardziej intymne, począwszy od zaburzeń miesiączkowania, przez dolegliwości bólowe aż na sprawach inicjacji seksualnej i antykoncepcji kończąc.

• Czy uczucie skrępowania jest naturalne podczas wizyty u ginekologa?

Uczucie skrępowania i zażenowania, zwłaszcza podczas pierwszej wizyty u ginekologa, jest czymś zupełnie naturalnym. Rozsądny ginekolog zdaje sobie z tego sprawę i powinien dążyć do zapewnienia jak najbardziej komfortowych warunków podczas wizyty, nie tylko podczas pierwszego spotkania, ale też na każdym kolejnym. Jeżeli pacjentka wyrazi takie życzenie podczas wizyty może być dodatkowo obecna pielęgniarka.

• W jakim wieku powinna się odbyć pierwsza wizyta u ginekologa?

Nie ma określonego wieku w jakim powinna odbyć się pierwsza wizyta u ginekologa. Najlepiej, aby zaplanować ją i omówić jej odbycie z córką po rozpoczęciu miesiączkowania, tj. w wieku 11-16 lat. Jednak czasem odbywa się ona dużo wcześniej z powodu występowania różnego rodzaju dolegliwości chorobowych. Należy także zauważyć, że nie pojawienie się miesiączki do pewnego wieku powinno zwrócić naszą uwagę i zostać skonsultowane ze specjalistą.

• Czy na pierwszą wizytę u ginekologa powinnam iść z córką?

Z pewnością pacjentkom niepełnoletnim na pierwsze wizycie, czasem również na kolejnych, powinna towarzyszyć jej mama - musi ona wyrazić zgodę na przeprowadzane badania. Zdarza się także, iż starsze mające dobry kontakt z matką pacjentki przychodzą z nią do ginekologa. Wydaje się celowe, aby to właśnie matka zainicjowała nawyk minimum corocznych kontrolnych wizyt ginekologicznych.

• Co powinnam wiedzieć na temat ginekologicznego badania dziewicy?

Badanie ginekologiczne powinno składać się zawsze z badania dwuręcznego oraz, poza pewnymi wyjątkami, z badania z użyciem wziernika dopochwowego. Do takich wyjątków zalicza się sytuacje, gdy niemożliwe jest wprowadzenie wziernika do pochwy, bez uszkodzenia błony dziewiczej. Może mieć to miejsce w przypadku małych dziewczynek lub gdy otwór w błonie dziewiczej jest bardzo mały a sama błona gruba i niepodatna. Warto jednak podkreślić, że wzierniki dopochwowe produkowane są w różnych rozmiarach i u większości pacjentek takie badanie można przeprowadzić bezboleśnie i komfortowo. Jeśli badanie dwuręczne przez pochwę jest z ww. przyczyn niemożliwe, przeprowadza się badanie przez odbyt, które również pozwala na dość dokładną ocenę narządu rodnego.

• Pierwsza wizyta u ginekologa, wybrać kobietę czy mężczyznę?

Wybór pomiędzy ginekologiem kobietą a mężczyzną jest sprawą bardzo subiektywną i zależy tylko i wyłącznie od preferencji pacjentki. Jak jednak pokazuje praktyka, najczęściej pierwszym ginekologiem, zwłaszcza dla dziewczynki, jest kobieta.

• Czy „proszę się przygotować” oznacza to samo co „proszę się rozebrać”?

Pod zdaniem „proszę się przygotować’ ginekolog zwykle rozumie, że pacjentka, oprócz rozebrania się, podmyje się i skorzysta z okrycia jednorazowego (oferowanego zwykle w gabinecie). W gabinetach ginekologicznych zazwyczaj znajdują się specjalnie przystosowane to tego celu pomieszczenia.

PRAWA PACJENTA

• Jakie są moje prawa u ginekologa?

W gabinecie ginekologicznym pacjentka ma dokładnie takie same prawa jak w przypadku każdej innej wizyty lekarskiej. Przede wszystkim ma prawo do poszanowania intymności i godności, do informacji o swoim stanie zdrowia, do zachowania w tajemnicy przez lekarza informacji uzyskanych podczas wizyty, do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji jakie mogą być tego konsekwencje zdrowotne1.

1. www.rpp.gov.pl/dla-pacjenta/prawa-pacjenta/ dostęp: 05.09.2018

• Czy wygląd moich miejsc intymnych powinien być komentowany przez lekarza?

Każdy lekarz powinien kulturalnie i życzliwie traktować pacjentów, szanując ich godność osobistą, prawo do prywatności i intymności. Lekarz powinien szanować pacjenta bez względu na wiek, płeć, rasę, wyposażenie genetyczne, narodowość, wyznanie, przynależność społeczną, sytuację materialną, poglądy polityczne lub inne uwarunkowania1. Nie powinien więc w trakcie wizyty lekarskiej czynić osobistych komentarzy. Jeżeli jednak coś w wyglądzie okolic intymnych wyda mu się niepokojące, wtedy oczywiście powinien przekazać pacjentce taką informację. Ma obowiązek poinformować pacjentkę o wszelkich zmianach chorobowych i możliwości zastosowania odpowiedniego leczenia1,2. Przekazywane pacjentce informacje powinny być kierowane z szacunkiem, w sposób zrozumiały i kulturalny, unikając wszelkich komentarzy natury osobistej1,2.

1. Kodeks Etyki Lekarskiej tekst jednolity z dnia 2 stycznia 2004 r., zawierający zmiany uchwalone w dniu 20 września 2003 r. przez Nadzwyczajny VII Krajowy Zjazd Lekarzy. Warszawa 2004
2. Badanie ginekologiczne. Wytyczne Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. Gynaecological examinations: guidelines for specialist practice. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, lipiec 2002

• Lekarz prosi o rozebranie się do naga, co powinnam zrobić?

Badanie lekarskie składa się z wywiadu – czyli rozmowy z pacjentką (badanie podmiotowe) i badania przedmiotowego, które polega między innymi na dokładnym obejrzeniu pacjenta. Właściwie każdy lekarz chcąc przeprowadzić dokładne badanie powinien poprosić pacjenta o rozebranie się do naga. Umożliwia to ocenę np. wad postawy, stanu odżywienia, stanu skóry, owłosienia. Daje lekarzowi możliwość zauważenia zmian, które dla pacjenta są niewidoczne lub nie uważa ich za istotne, a mogą być objawami chorobowymi.

Idąc do lekarza zawsze trzeba się więc liczyć z możliwością pełnego badania. Pacjent ma prawo do wyboru lekarza między innymi dlatego, że kontakty pomiędzy pacjentem a lekarzem powinny być oparte na wzajemnym zaufaniu1.

Pacjent zawsze ma prawo do odmowy przeprowadzenia przez lekarza procedury medycznej, oraz do otrzymania pełnej informacji na temat celu, planowanych czynności wykonywanych podczas badania, ryzyku, spodziewanych korzyściach, a także o możliwościach zastosowania innego postępowania medycznego. Należy mieć jednak na uwadze, że lekarz może podjąć leczenie jedynie po uprzednim zbadaniu pacjenta1,2.

Odpowiednio przeprowadzone badanie ginekologiczne odbywa się z zachowaniem warunków intymności, w zamkniętym pomieszczeniu (celem uniknięcia wtargnięcia nieproszonych osób), a także w warunkach komfortowych do przygotowania się pacjentki do badania. Podczas badania pacjentka powinna mieć zapewnioną możliwość skorzystania z jednorazowego okrycia bądź obecności bezstronnej osoby trzeciej płci żeńskiej2.

1. Kodeks Etyki Lekarskiej tekst jednolity z dnia 2 stycznia 2004 r., zawierający zmiany uchwalone w dniu 20 września 2003 r. przez Nadzwyczajny VII Krajowy Zjazd Lekarzy. Warszawa 2004
2.Badanie ginekologiczne. Wytyczne Royal College of Obstetricians and Gynaecologis

• Czy lekarz powinien pytać mnie o moje życie seksualne?

Wywiad lekarski jest integralną i niezbędną częścią diagnostyki. Przykładowo, informacje dotyczące momentu rozpoczęcia współżycia, jego intensywności, częstości zmian partnerów mają kluczowe znaczenie w doborze odpowiedniej metody badania ginekologicznego, czasem postawieniu rozpoznania lub podejrzenia jakieś choroby czy wyborze najlepszej metody antykoncepcyjnej2. W razie jakichkolwiek wątpliwości o naturę pytań, pacjentka ma prawo do odmowy udzielenia odpowiedzi lub dopytania lekarza o ich celowość. Należy jednak pamiętać, że tego rodzaju pytania mają uzasadnienie w praktyce medycznej, ale powinny być zadawane w poszanowaniu prywatności oraz intymności pacjenta (w tym z wystrzeganiem się pytań i komentarzy natury osobistej) wynikających z Kodeksu Etyki Lekarskiej1,2.

1. Kodeks Etyki Lekarskiej tekst jednolity z dnia 2 stycznia 2004 r., zawierający zmiany uchwalone w dniu 20 września 2003 r. przez Nadzwyczajny VII Krajowy Zjazd Lekarzy. Warszawa 2004
2.Badanie ginekologiczne. Wytyczne Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. Gynaecological examinations: guidelines for specialist practice. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, lipiec 2002

• Ginekolog odmówił mi przepisania antykoncepcji, czy ma do tego prawo?

Jest kilka sytuacji, w których lekarz może odmówić przepisania pacjentce środków antykoncepcyjnych (preparatów hormonalnych). Pierwsza sytuacja to istniejące - stwierdzone u pacjentki przeciwskazania do stosowania hormonów. A jest ich, wbrew pozorom, dość dużo.

Dodatkowo lekarz wypełniając swoje obowiązki zawodowe, powinien postępować nie tylko zgodnie ze współczesną wiedzą medyczną, ale również zgodnie ze swoim sumieniem. Powołując się na tzw. klauzulę sumienia może odstąpić lub nie podjąć leczenia jeśli uznaje dane postępowanie za niezgodne z jego sumieniem i poglądami. Ma wtedy jednak obowiązek wskazania pacjentowi innej możliwości uzyskania pomocy lekarskiej1.

1. Kodeks Etyki Lekarskiej tekst jednolity z dnia 2 stycznia 2004 r., zawierający zmiany uchwalone w dniu 20 września 2003 r. przez Nadzwyczajny VII Krajowy Zjazd Lekarzy. Warszawa 2004

• Czy podczas badania mam prawo do obecności osoby bliskiej?

Tak. Poza szczególnymi wyjątkami, na życzenie pacjenta podczas badania może być obecna osoba bliska1. W przypadku badania osoby niepełnoletniej podczas badania zawsze musi być obecny rodzic (opiekun prawny) i to on podejmuje decyzje zdrowotne. Jednak pacjentka powyżej 16 r.ż. ma już prawo do pełnej informacji medycznej i do wykonania wszelkich procedur potrzebna jest także jej zgoda2.

1.www.rpp.gov.pl/dla-pacjenta/prawa-pacjenta/
2.http://www.izba-lekarska.org.pl/452 czy_maloletni_moze_bez_przedstawiciela_ustawowego_rodzica_zglosic_sie_do_lekarza

• Badanie piersi, czy muszę się na nie godzić?

Pacjent zawsze ma prawo do odmowy. Należy jednak pamiętać, że badanie piersi jest integralną częścią badania ginekologicznego i ma uzasadnione zastosowanie profilaktyczne i diagnostyczne - pozwala na wczesne wykrycie niepokojących zmian mogących oznaczać zarówno niegroźne problemy jak i raka piersi1. Nawet jeżeli pacjentka sama bada swoje piersi należy pamiętać, że lekarz ma w tym większe doświadczenie i dodatkowo będzie oceniał też węzły chłonne pachowe, więc jest większa szansa, ze szybciej wykryje ewentualne niepokojące zmiany.

1.Badanie ginekologiczne. Wytyczne Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. Gynaecological examinations: guidelines for specialist practice. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, lipiec 2002

• Czy mam prawo do przygotowania się do badania w miejscu odosobnionym?

Tak. Każda pacjentka, powinna mieć zapewnione warunki intymności oraz komfortowe pomieszczenie do przygotowania się do badania ginekologicznego1.

1.Badanie ginekologiczne. Wytyczne Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. Gynaecological examinations: guidelines for specialist practice. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, lipiec 2002

FAKTY I MITY
Odpowiada specjalista ginekolog-położnik dr n. med. Dorota Kolasa-Zwierzchowska

• Dziewice nie powinny stosować tamponów

Tampony produkowane są przez różne firmy w bardzo różnych rozmiarach. Pozwala to na dobór odpowiedniej wielkości tamponu dla konkretnej pacjentki. Należy jednak też pamiętać o różnorodności budowy błony dziewiczej i niektóre pacjentki nie powinny ich stosować. Wszelkie wątpliwości dotyczące możliwości stosowania tamponów należy wyjaśnić z lekarzem ginekologiem.

• Podczas miesiączki nie można myć włosów

Miesiączka nie wpływa na mycie włosów. Podczas miesiączki należy tak jak w każdym innym okresie życia dbać o higienę całego ciała.

• W czasie miesiączki nie można wykonywać ćwiczeń fizycznych

Ćwiczenia fizyczne o umiarkowanej intensywności nie powinny wywierać niekorzystnego wpływu na przebieg menstruacji u zdrowej kobiety. Jeżeli jednak pacjentka odczuwa dyskomfort związany z miesiączką, powinna przede wszystkim zadbać o swoje dobre samopoczucie.

• Nie możesz zajść w ciążę podczas miesiączki

Niestety, współżycie podczas miesiączki nie jest metodą antykoncepcyjną: w ciążę można zajść również podczas menstruacji, gdyż plemniki potrafią przeżyć w organizmie kobiety kilka dni czekając na pojawienie się gotowej do zapłodnienia komórki jajowej.

• W czasie miesiączki nie można chodzić na basen

W przypadku nadmiernych krwawień miesiączkowych lub nasilonych infekcji pochwowo-sromowych korzystanie z basenu podczas miesiączki nie jest wskazane. W przypadku zdrowych kobiet, po odpowiednim zabezpieczeniu higienicznym, menstruacja nie przeszkadza w umiarkowanej aktywności fizycznej.

• W czasie miesiączki nie można chodzić do fryzjera

Podobnie jak z myciem włosów, miesiączka nie przeszkadza w odbyciu wizyty u fryzjera. Jednak jeżeli chcemy w okresie miesiączki stosować jakieś zabiegi specjalne pamiętajmy, że jest ona przeciwskazaniem np. do zabiegów mikroigłowych(mezoterapii) w obrębie głowy1.

1. Jach-Skrzypczak K.E., Bezpieczeństwow trychologii, TRYCHOLOGIA ESTETYCZNA 137, MARZEC-KWIECIEŃ 2016

• Okres musi boleć

Miesiączka jest zjawiskiem fizjologicznym, ból występujący podczas okresu powinien być zawsze skonsultowany z lekarzem ginekologiem. Jeżeli lekarz wykluczy, ze przyczyną bólu jest choroba wymagająca specjalistycznego leczenia (np. endometrioza) można podczas okresu zastosować wiele dostępnych bez recepty środków przeciwbólowych, dzięki którym funkcjonowanie w „te dni” stanie się łatwiejsze. Dobór odpowiednich preparatów należy jednak pozostawić specjaliście.

• Każda kobieta ma PMS

Jak wynika z danych epidemiologicznych, problem PMS (zespołu napięcia przedmiesiączkowego) może dotyczyć dotyczy nawet 80% kobiet w wieku rozrodczym1. Badania potwierdzają, że uciążliwe objawy, powracające co miesiąc przed menstruacją, powodują znaczne obniżenie jakości życia kobiet2.
Rozpoznanie PMS, na podstawie wywiadu, badania lekarskiego i ginekologicznego i szeregu badań dodatkowych, może postawić i zalecić odpowiednią terapię tylko lekarz.

1. Bodzak-Opolska G., Zespółnapięciaprzedmiesiączkowegoiprzedmiesiączkowezaburzeniadysforyczne: rozpoznawanieileczenie, PostêpyPsychiatriiiNeurologii 2009; 18 (3): 277–285
2. Ryu A., Kim TH., Premenstrual syndrome: A mini review., Maturitas. 2015 Dec;82(4):436-40